İDRARIN FİZİKSEL(MAKROSKOBİK) ANALİZİ



İdrarda makroskobik analizler rutin idrar analiz idrarın muayenede renk, koku, berraklık, köpük ve idrarın miktarı gibi parametreler açısından incelenmesidir.


İlk olarak renk parametresine bakacak olursak idrarın rengi alınan ilaçlar, fiziksel aktiviteler ve bazı hastalıklardan dolayı değişiklik gösterebilir. Ürokrom(sarı), Üroeritrin(kırmızı), Ürobilin(turuncu) boya maddeleri idrara renk veren maddelerdir. İdrarda normal pigment sarı renk olarak kabul edilir. Soluk renk idrar ise seyreltik idrar olmakla birlikte böbreğin konsantre idrar yapma özelliğinin bozulduğunu gösterir. Kehribar (koyu sarı) renk konsantre olmuş idrardır. Siyah renk idrarla karşılaştığımızda Alkaptonüri hastalığından bahsederken, mavi-yeşil renkli idrarda ise Psödomonas enfeksiyonundan bahsedebiliriz.


İdrarda berraklık parametresinde ise idrarın berrak olması normal kabul edilir. İdrarda amorf fosfatların, epitel hücrelerin, beklemiş idrardaki bakterilerin bulunması normal bulanıklık oluştururken; amorf üratların, taze idrardaki bakterilerin, mantarın, parazitin bulunması patolojik bulanıklığı oluşturur.

İdrarda koku parametresinde ise normal idrar aromatik kokulu kabul edilir. İdrar yolu enfeksiyonunda pis ve çürük bir koku, diyabetli hastalarda meyvemsi koku, Fenilketonüride ise küf kokusu kendini gösterir.

İdrarda beyaz ve az köpük normal kabul edilir. Beyaz ve çok köpük oluşumu protein varlığını, sarı ve çok köpük Bilirubin varlığını, kaynamış yumurta beyazına benzeyen renkteki köpük ise Albümin varlığını gösterir. Böylelikle bu gibi parametrelerle birçok rahatsızlığın teşhisi konulmaktadır.

Şimdiye kadar idrarda renk, koku, görünüm parametrelerinden bahsettim. Birazda idrarın miktar değişimi, PH, dansite parametrelerine değineyim.

İdrarda nasıl renkte, kokuda farklılıklar oluşuyorsa miktarda da oluşan değişiklikler de bu parametreler gibi bazı hastalıkların habercisidir. İdrarın günlük miktarı 500 ml’den az olmasıyla Oligüri, idrarın tamamının kesilmesi yani oligürinin ileri safhasıyla Anüri, sık sık idrara çıkma haliyle Pollaküri, idrarın normalden fazla olmasıyla Poliüri, gece idrarının fazla olmasıyla Noktüri, idrarın ağrılı olmasıyla da Disüri rahatsızlıkları meydana gelir.

İdrarın reaksiyonu yani pH durumu ise kişinin aldığı diyete bağlı olarak değişkenlik gösterir. Diyetin asit veya alkali oluşu, pH durumunun da o tarafa kaymasını sağlar. Normal bir idrarın pH aralığı 4,5 ile 8 arasında değişmektedir. Yani, ortalama olarak 6 civarı asit reaksiyonda olduğunu gösterir. Beklemiş idrarda ise bakteriler üre’yi amonyağa parçaladıkları için alkali reaksiyon verirler. Bu yüzden idrar reaksiyonunun (pH) daha net sonuç vermesi için taze idrara bakılmalıdır. Sabah erken saatlerde alınan idrar numunesi asit olurken, sonraki saatlerde alınan idrarlar alkali durumundadır. Fazla miktar protein alan kişide idrarın pH’ı asitken, fazla sebze, meyve ve süt ürünleri tüketen kişilerde ise idrar pH’ı alkalidir. Bu durumları anlayabilmek için laboratuvarlarda pH tayinini titrasyon, turnusal kağıdı, pH-metre ve idrar stripleriyle yapabiliriz. Ama en çok kullanışlı olanı idrar stripleri olduğu için genelikle idrar stripleri kullanılır. İdrar stripleri idrara batırılıp daha sonra oluşan renklerle, stripteki renk skalasını karşılaştırarak pH seviyesini bu şekilde ölçmüş oluruz.




Gelelim idrar dansitesine idrar dansitesi, idrarın içindeki erimiş maddelerin miktarına bağlı olan bir parametredir. Normal yetişkin insanlarda idrar dansitesi 1,015-1,025 aralığında değişiklik gösterir. Dansite vücuda bol sıvı alımı ve çevre ısısının az olduğu durumlarda düşükken, aksi hallerde yüksek durumda olur. Terleme, diyare, ateşli hastalıklarda az miktarda idrar olur fakat dansitesi yüksek bir idrar olur. İdrar dansitesinin ölçümü refraktometre ya da dansitometre (ürinometre) cihazları ile yapılır. Ürinometrelerde kalibrasyon çizgisi bulunanlar tercih edilmelidir ki bu cihaz distile su ile kalibre edilir. Cihaz distile suyu 1000 okuması gerekir aksi takdirde ürinometre kapağı hafif çevrilip ayarı yapılır. Ölçüm, ürinometre dibe, kenarlara değmeden ve idrar üzerinde köpük varsa bunu süzgeç kağıdıyla alarak yapılır. Ölçüm kabı olarak da 50 ml mezür kullanılması uygundur. Refraktometre ile yapılan ölçümde ise bir damla idrar yeterlidir ve bu ölçüm idrarın çok olduğu durumlarda kolaylık sağlar. Refraktometrede aynı ürinometre gibi distile su ile kalibre edilen bir cihazdır.




KAYNAKLAR:


1. İdrar Analizi. (2021). Retrieved 1 April 2021, from https://labtestsonline.org.tr/tests/idrar-analizi

2. Mehmetoğlu, I., Mehmetoğlu, I., Çağlayan, O., & Koçyiğit, A. (2004). Öğrenciler, teknisyenler ve uzmanlar için klinik biyokimya laboratuvarı el kitabı. Konya: Dizgi ofset.

Görüşmek Dileğiyle…

93 görüntüleme4 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör